SỨC KHỎE VÀ LỐI SỐNG LÀNH MẠNH

SỨC KHỎE VÀ LỐI SỐNG LÀNH MẠNH

1.1. Sức khỏe là gì?

Từ rất lâu, sức khỏe vẫn được xem như là tình trạng không có bệnh tật, đau yếu

Để nhìn nhận một cách khái quát hơn, Tổ chức y tế thế giới (WHO) đã định nghĩa “Sức khỏe là trạng thái thoải mái và toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội và không phải chỉ bao gồm tình trạng không có bệnh hay thương tật”.

Hiện nay, khái niệm sức khỏe được nhìn nhận rộng hơn, được đặt trong nhiều mối liên quan và là tổng hòa của nhiều lĩnh vực như: thể chất, tinh thần, cảm xúc, xã hội, môi trường, kinh tế.

Sức khỏe là nguồn lực giá trị giúp cho con người làm chủ bản thân, làm chủ xã hội và đời sống kinh tế, đem lại khả năng tự do trong công việc, học tập và khả năng tham gia tích cực vào hoạt động với gia đình và đời sống cộng đồng.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe

Ngày nay, con người nhận ra rằng sức khỏe được duy trì và cải thiện không chỉ được hỗ trợ bởi các thành tựu và ứng dụng của khoa học công nghệ về y tế mà còn nhờ những cố gắng và cách lựa chọn lối sống lành mạnh của mỗi cá nhân hoặc xã hội.

Theo WHO, các yếu tố chủ yếu quyết định đến tình trạng sức khỏe là: Môi trường kinh tế và xã hội, môi trường vật lý xung quanh, đặc điểm và cách ứng xử của mỗi cá nhân.

Như vậy, tình trạng sức khỏe của con người bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố trong đó có các yếu tố cá nhân, các yếu tố môi trường và xã hội.

– Các yếu tố di truyền: Đóng vai trò nhất định, ảnh hưởng đến tuổi thọ, thể trạng, cũng như việc phát sinh một số bệnh tật..

– Yếu tố hành vi cá nhân và phong cách sống: Đó là chế độ dinh dưỡng, hoạt động thể lực, thói quen hút thuốc và uống rượu, cách đối phó với các căng thẳng.

– Thu nhập và tình trạng xã hội: Khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn thì sự khác biệt về sức khỏe ngày càng lớn.

– Việc làm và điều kiện làm việc: Những người có việc làm thường có sức khỏe tốt hơn, đặc biệt là những người kiểm soát được môi trường làm việc.

– Giáo dục: Trình độ học vấn thấp có mối liên quan với sức khỏe yếu kém, dễ căng thẳng và thiếu tự tin trong cuộc sống.

– Hệ thống hỗ trợ xã hội: Khi càng có nhiều sự giúp đỡ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng thì con người càng có điều kiện để có sức khỏe tốt hơn.

– Văn hóa: Tập quán và truyền thống, niềm tin của gia đình và cộng đồng là những yếu tố quan trọng tác động tới tình trạng sức khỏe.

– Giới tính: Nam giới và nữ giới với các độ tuổi khác nhau cũng có những dạng bệnh tật khác nhau.

– Môi trường vật lý, cơ học: Đó là nước sạch, không khí trong lành, nơi làm việc an toàn, nhà ở vững chắc, giao thông công cộng thuận lời và ít ô nhiễm, …

Hiện nay, nhiều nhà khoa học cho rằng “Sức khỏe là một trạng thái năng động do sự điều chỉnh và thích nghi liên tục của một cá thể để đáp ứng với các thay đổi của môi trường nhằm duy trì trạng thái cân bằng nội môi của cơ thể”.

Các thành phần chính của sức khỏe bao gồm:

+ Sức khỏe thể chất: Đó là sức lực, sự nhanh nhẹn, sự dẻo dai, cấu trúc và chức năng cơ thể bình thường tương ứng với lứa tuổi, thực hiện hoạt động thể lực, thể dục thể thao, luyện tập phù hợp và hợp lý với thể trạng.

Thực hành lối sống tích cực và có khả năng chống chọi lại các điều kiện bất lợi của môi trường sống, môi trường làm việc tốt hoặc các yếu tố gây bệnh bị hạn chế, …

Sức khỏe thể chất tối ưu khi con người thực hiện chế độ dinh dưỡng phù hợp, tập luyện thể lực tích cực, kiên trì và thường xuyên.

+ Sức khỏe tinh thần, cảm xúc: Sức khỏe tinh thần liên quan tới khả năng đáp ứng với mọi biến cố và các sự kiện trong cuộc sống một cách có chủ đích và linh hoạt, có trạng thái tinh thần cân bằng và hài hòa giữa cá thể và môi trường xung quanh.

Đó là sự quan tâm và hài lòng với cuộc sống, có suy nghĩ tích cực, yêu thương bản thân, có khả năng đón nhận và giải quyết những thách thức trong cuộc sống.

Người có sức khỏe cảm xúc là người: Hiểu được những xung đột nội tâm, vượt qua những cảm xúc tiêu cực để duy trì lối sống tích cực.

Khả năng tự điều chỉnh, sống hòa hợp với mọi người xung quanh. Tự kiểm soát tốt, giữ cân bằng về lý trí và cảm xúc.

Khả năng đối diện và cố gắng giải quyết vấn đề một cách hiệu quả. Có khả năng ứng phó với căng thẳng và hiểu biết biểu lộ cảm xúc một cách phù hợp, có thái độ đúng mực với công việc được giao.

+ Sức khỏe xã hội: Người có sức khỏe về mặt xã hội là người sống hài hòa và hòa hợp trong nội tâm và với mọi người xung quanh.

Có khả năng giữ cân bằng giữa mục tiêu, quyền lợi cá nhân với mục tiêu và lợi ích xã hội, có được sự dung hòa và thoải mái trong các mối quan hệ xã hội, khả năng chấp nhận và hòa nhập với xã hội.

1.3. Lối sống lành mạnh – Yếu tố hành vi cá nhân

Lối sống lành mạnh bao gồm: Chế độ ăn uống hợp lý, hoạt động thể lực phù hợp và thường xuyên; tinh thần lạc quan vui vẻ, kỹ năng sống lành mạnh.

Để có một lối sống lành mạnh, con người cần có một cơ thể khỏe mạnh về thể chất và tinh thần.

+ Lối sống lành mạnh về thể chất: Để có thể chất khỏe mạnh, cần có chế độ ăn, tập thể dục, nghỉ ngơi thích hợp, đảm bảo chất lượng giấc ngủ và tránh những thói quen xấu.

– Ăn đủ dinh dưỡng mỗi ngày: Tiêu thụ không đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng sẽ khiển cơ thể tiết kiệm tiêu hao năng lượng, do đó, lần ăn tiếp theo thường tiêu thụ nhiều năng lượng và bị cơ thể lưu trữ lại dưới dạng chất béo và không được sử dụng đúng cách.

– Uống đủ nước: Mất nước khiến cơ thể cảm thấy mệt mỏi. Caffein và rượu rất dễ gây mất nước. Uống đủ nước theo lứa tuổi và tình trạng sinh lý và theo tuổi.

– Ngủ đủ: Thiếu ngủ làm tăng cảm giác thèm ăn và gây tăng cần và giảm sự linh hoạt và chức năng của não bộ.

Vì vậy, có giấc ngủ tốt giúp tăng cường sinh lực và năng lượng, trực tiếp duy trì cân nặng và duy trì khả năng suy nghĩ tập trung và hiệu quả.

– Tập luyện hợp lý: Tập luyện làm giảm căng thẳng và đem lại nhiều lợi ích cho sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần và phòng chống bệnh tật.

– Nghỉ ngơi đầy đủ: Nghĩa của từ “nghỉ ngơi” ở đây rộng hơn là các hành vi tĩnh tại như ngồi, nằm, thưởng thức âm nhạc hoặc xem phim và thư giãn ở nhà, …

Mà chúng có thể được hiểu là việc thực hiện: hoạt động đi bộ đường dài, đi nghỉ ở trên rừng hoặc xuống biển, du lịch khám phá một vùng đất mới, một đất nước mới.

– Điều quan trọng là để tâm trí được thoải mái và thư giãn, vì không ai sống lâu bằng cách làm việc quá nhiều.

+ Lối sống lành mạnh về tinh thần:

– Biết yêu quý và chăm sóc bản thân.

– Có được niềm hạnh phúc từ nội tâm

– Biết được giới hạn và giá trị của bản thân

– Có khả năng tự nhận thức/kiểm soát bản thân, rèn luyện sự linh hoạt, thường xuyên trau dồi kiến thức.

– Xác định mục tiêu và đam mê của cuộc sống, sống chậm và suy nghỉ, biết yêu thương và tha thứ nhưng cho phép bản thân tức giận.

– Hiểu được thời điểm cần giúp đỡ và biết giữ gìn hàn gắn các mối quan hệ

Lối sống lành mạnh về tinh thần là phép cộng của: Tinh thần ổn định + Tránh stress + Tình yêu thường + Lòng biết ơn/Sự tha thứ + Tinh thần lạc quan + Tạo dựng các mối quan hệ có ý nghĩa trong cuộc sống.

– Tập trung vào những điều tích cực trong cuộc sống càng nhiều càng tốt: Luôn cố gắng tìm ra những điều tốt đẹp trong cuộc sống và luôn sẵn sàng thể hiện lòng biết ơn.

– Duy trì và nuôi dưỡng sự phát triển bản thân và nghề nghiệp: Đó là phép cộng của: Cân bằng giữa công việc và cuộc sống + Sự phát triển của bản thân và trí tuệ + Sự sáng tạo + Quản lý thời gian hợp lý + Làm những việc mình yêu thích

– Có các mối quan hệ cá nhân phù hợp: Cũng giống như thức ăn và nước uống, các mối quan hệ cá nhân với những người phù hợp giúp chúng ta khỏe mạnh hơn.

Những người khỏe mạnh nhất là những người có quan hệ với những người khỏe mạnh khác.

Có động lực để truyền cảm hứng cho người khác và lấy cảm hứng tích cực từ những người xung quanh.

– Có ý thức xã hội và môi trường: Con người không chỉ có thể thực hiện các hoạt động nâng cao sức khỏe thể lực và tinh thần cho bản thân.

Mà còn có thể và có nhiệm vụ xây dựng mối quan hệ tốt với xã hội và với những người xung quanh, bảo vệ môi trường và quan tâm đến sức khỏe của mọi người.

 

1.4. Tầm quan trọng của lối sống lành mạnh

“Chính sức khỏe mới đem lại sự giàu có đích thực chứ không phải là vàng bạc” (Mahatma Gandhi)

 

TÓM TẮT

Sức khỏe là tổng hòa của nhiều lĩnh vực như: thể chất, tinh thần/cảm xúc, xã hội, môi trường, kinh tế, giúp cho con người làm chủ bản thân, làm chủ xã hội và đời sống kinh tế, đem lại khả năng tự do trong công việc, học tập, hoạt động với gia đình và đời sống cộng đồng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe gồm: Các yếu tố di truyền, yếu tố hành vi cá nhân và phong cách sống, thu nhập và tình trạng xã hội, việc làm và điều kiện làm việc, giáo dục, hệ thống hỗ trợ xã hội, văn hóa, giới tính, môi trường vật lý, cơ học.

Các thành phần chính của sức khỏe bao gồm: Sức khỏe thể chất; Sức khỏe tinh thần, cảm xúc; Sức khỏe xã hội.

Để có một lối sống lành mạnh, con người cần có một cơ thể khỏe mạnh về thể chất (chế độ ăn, tập thể dục, nghỉ ngơi thích hợp, đảm bảo chất lượng giấc ngủ và tránh những thói quen xấu).

Và có tinh thần tốt (Tinh thần ổn định, tránh stress, tình yêu thương, lòng biết ơn/Sự tha thứ, tinh thần lạc quan, tạo dựng các mối quan hệ có ý nghĩa trong cuộc sống.

Nguồn: Tham khảo từ bài giảng của PGS.TS.BS. Nguyễn Đỗ Huy

Giám đốc Trung tâm Đào tạo Viện dinh dưỡng Quốc gia

CHƯƠNG TRÌNH DINH DƯỠNG DỰ PHÒNG NÂNG CAO SỨC KHỎE

Edit by: Huấn luyện viên – Tư vấn viên dinh dưỡng – ThS. Trần Văn Dũng

KÍCH VÀO ĐÂY ĐỂ ĐƯỢC ĐĂNG KÝ TƯ VẤN TRỰC TIẾP TỪ CHUYÊN GIA

Trả lời

Tin tức liên quan