CANXI VÀ SỰ SỐNG

CANXI (CALCIUM)

Canxi là loại khoáng chất có khối lượng lớn nhất trong cơ thể sinh vật. Ở loài người lượng canxi có thể chiếm đến 2% tổng trọng lượng của cơ thể, tương ứng với 40% trọng lượng tất cả các loại khoáng chất có trong cơ thể.

CẤU TRÚC VÀ PHÂN LOẠI

* Canxi trong xương và răng

Chiếm 99% lượng canxi trong cơ thể. Canxi trong xương là dạng muối canxi, do canxi kết hợp với phospho, fluor và một số khoáng chất khác. Canxi trong xương và răng ngoài chức năng cấu trúc xương và răng, còn là kho dự trữ canxi của cơ thể. Tỉ lệ kết hợp của canxi và phospho trong mô xương và răng luôn hằng định là 2:1 dưới dạng tinh thể hydroxyapatile.

* Canxi trong dịch cơ thể (máu, dịch mô kẽ và dịch nội bào)

Chiếm 1% lượng canxi còn lại của cơ thể. Canxi trong dịch cơ thể có thể ở nhiều dạng khác nhau:

– Kết hợp với chất đạp 46%.

– Kết hợp với các gốc hữu cơ (như citrat).

– Kết hợp với gốc vô cơ (như sulfat, phosphat).

– Tồn tại ở trạng thái ion (Ca++): 50%.

Canxi trong dịch cơ thể được xem là dạng canxi đã hoạt hóa, giữ các vài trò liên quan đến chức năng hoạt động.

VAI TRÒ

– Cấu trúc xương và răng, ảnh hưởng đến độ cứng chắc và kích thước của xương và răng, qua đó quyết định tầm vóc cơ thể.

– Điều hòa hoạt động của tế bào cơ.

– Là một yếu tố đông máu quan trọng.

– Tham gia vào cấu trúc và hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh (neutrotransmitters).

– Điều hòa sự tiết hormon.

– Điều hòa huyết áp thông qua sự hoạt hóa protein calmodulin trên mặt trong màng tế bào.

NHU CẦU

Canxi là chất dinh dưỡng duy nhất có nồng độ trong máu không phụ thuộc vào sự cung cấp qua khẩu phần ăn, do lượng dự trữ rất lớn trong xương và răng. Khi canxi trong máu tăng, sẽ có hiện tượng đưa canxi vào trong mô xương và răng để tổng hợp các dạng dự trữ của canxi. Khi canxi trong máu giảm, dạng dự trữ canxi có trong xương và răng sẽ bị phân hủy để cung cấp ion canxi cho máu và các tế bào. Chính vì vậy, nhu cầu canxi hàng ngày thường được tính dựa trên lượng canxi cần thiết để dự trữ được một số lượng canxi tối đa trong xương và răng.

NHU CẦU KHUYẾN NGHỊ CANXI HÀNG NGÀY (Xem bảng)

MỘT SỐ THỰC PHẨM GIÀU CANXI (Xem bảng)

ĐẶC TÍNH

Sự hấp thu canxi tại ruột, chuyển hóa canxi trong cơ thể và tái hấp thu canxi tại ống thận đều cần sự hiện diện của vitamin D và được điều hòa bởi hai nội tiết tố parahormone của tuyến phó giáp và calcitonin của tuyến giáp. Growth hormon (GH) của tuyến yên cũng có tác động gián tiếp làm gia tăng hấp thu canxi ở ruột và tái hấp thu ở ống thận.

Tỉ lệ canxi/phospho trong thực phẩm có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu canxi qua thành ruột. Khi lượng phospho trong khẩu phần quá cao, canxi trong thực phẩm sẽ khó hấp thu hơn.

Canxi được vận chuyển qua thành ruột nhờ calcium binding protein và được hỗ trợ hấp thu bởi đường lactose. Điều này giải thích vì sao canxi trong sữa sẽ được hấp thu dễ dàng hơn hỗn hợp canxi – vitamin D trong các chế phẩm thuốc hoặc được bổ sung vào thực phẩm.

Tỉ lệ hấp thu canxi trung bình từ thực phẩm ở người trưởng thành là 30%. Ở phụ nữ mang thai và cho con bú, tỉ lệ hấp thu có thể lên đến 50% do nhu cầu cao làm kích thích cơ thể tổng hợp calcium binding protein.

Các chất có tác dụng ức chế hấp thu canxi tại ruột gồm có: chất xơ, phytate trong các loại hạt giàu tinh bột và oxalate có nhiều trong rau bó xôi, củ cải.

Nguồn: Dinh dưỡng học, PGS.TS. Đào Thị Yến Phi, NXB Y học 2020

Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam, NXB Y học, 2016 (Ban hành theo QĐ 26115, 16/06/2016 của Bộ Y tế).

Edit: ThS. Trần Văn Dũng

https://www.facebook.com/groups/khoetunggiaydeptungphut

Trả lời

Tin tức liên quan